काठमाडौं । लुम्बिनी प्रदेश देशकै सबैभन्दा विविध राजनीतिक भूगोलमध्ये एक हो । बाँके, बर्दिया, दाङ, कपिलवस्तु, रूपन्देही, नवलपरासी पश्चिमसहितको तराई–मधेश, गुल्मी, अर्घाखाँची, पाल्पा, प्युठानसहितको पहाड र रोल्पा, रुकुमपूर्वको हिमाली–पहाडी आधार क्षेत्र मिलेर बनेको २६ प्रतिनिधिसभा सिटको यो प्रदेश राष्ट्रिय परिणामलाई प्रभावित गर्ने क्षमतामा छ । २०७९ को नतिजा, समुदायगत संरचना र अहिलेको मतदाताको मूड हेर्दा यसपालि परिणाम सन्तुलित तर केही क्षेत्रमा उलटफेर हुने सङ्केत देखिन्छ ।
रूपन्देही, कपिलवस्तु, बाँके, बर्दिया र नवलपरासी पश्चिममा मधेशी, मुस्लिम, थारू र पहाडबाट बसाइँ सरेका समुदायको मिश्रण छ । यहाँको मतव्यवहार जातीय–समुदायगत सन्तुलन, स्थानीय विकास, व्यापार–व्यवसाय र पहुँचमा आधारित देखिन्छ । शहरी क्षेत्रमा सुशासन, रोजगारी र युवा एजेण्डा बलियो भएकाले राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीको लहर देखिन्छ । तर परम्परागत सङ्गठन र संसाधनका कारण एमाले र कांग्रेस प्रतिस्पर्धामा अगाडि छन् ।
गुल्मी, पाल्पा, अर्घाखाँची, प्युठान र दाङमा ब्राह्मण–क्षेत्री समुदायको प्रभाव उल्लेखनीय छ । यहाँ पार्टी सङ्गठन, स्थानीय नेतृत्व र पुरानो राजनीतिक नातासम्बन्ध निर्णायक हुन्छ । एमालेको सङ्गठन यहाँ तुलनात्मक रूपमा बलियो मानिन्छ, तर कांग्रेसको परम्परागत प्रभाव पनि उत्तिकै छ ।
रोल्पा र रुकुमपूर्व ऐतिहासिक रूपमा माओवादी आन्दोलनको केन्द्र रहेकाले पूर्व माओवादी पार्टीप्रतिको प्रभाव अझै बाँकी छ । व्यक्तित्व र आन्दोलनको स्मृतिले यहाँ मतदाताको झुकाव कायम राखेको देखिन्छ, यद्यपि युवा पुस्तामा वैकल्पिक सोच बढ्दो छ ।
लुम्बिनीमा थारू समुदायको प्रभाव बाँके, बर्दिया र दाङमा निर्णायक हुन्छ । मधेशी–मुस्लिम मत कपिलवस्तु र रूपन्देहीमा महत्त्वपूर्ण छ । पहाडी जिल्लामा ब्राह्मण–क्षेत्री बाहुल्य भए पनि दलित र जनजाति समुदायले परिणाम प्रभावित गर्ने गरेको देखिन्छ । यसपालि पहिचानको मुद्दा पहिले जस्तो तीव्र छैन । रोजगारी, महँगी, वैदेशिक पलायन र सुशासन मुख्य एजेण्डा बनेका छन् । शहरी क्षेत्रमा युवा मतदाता निर्णायक शक्ति बन्ने सङ्केत देखिन्छ ।
समग्रमा यसपालिको चुनावमा लुम्बिनीले ‘परिवर्तन र निरन्तरताको सन्तुलन’ देखाउने सम्भावना छ । भूगोलले विविध स्वभाव दिन्छ, समुदायले स्थानीय समीकरण तय गर्छ र यसअघिको चुनावी ट्रेन्डले गठबन्धनविहीन प्रतिस्पर्धामा नयाँ अङ्कगणितको सङ्केत गर्छ । परिणाम न त पूर्ण विद्रोह हुनेछ, न त पुरानै यथास्थिति–बरु सन्तुलित, त्रिकोणात्मक र केही अप्रत्याशित जी–हारले भरिएको नतिजा आउने सम्भावना बढी छ ।
