काठमाडौ । अमेरिका-इजरायलसँगको युद्धलाई इरानले एउटा अवसरमा बदलिदिएको छ। इरानको करिब ९० प्रतिशत तेल निर्यात अझै पनि खार्ग टर्मिनलबाटै भइरहेको छ।
अमेरिकाले खार्ग टापु नजिकैका सैन्य अखडाहरूलाई निशाना बनाए पनि विश्वव्यापी तेल सङ्कटको डरले तेल टर्मिनललाई सीधै निशाना बनाउन सकेन। यसैको फाइदा उठाउँदै इरानले खार्ग टर्मिनलबाट हुने निर्यात जारी राखेको छ । इरानले ‘घोस्ट फ्लिट’ अर्थात् लुकेर हिँड्ने पानीजहाजहरू मार्फत चीनलाई आपूर्ति जारी राखेको छ।
अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा एजेन्सी (आईईए) र एस एन्ड पी ग्लोबलका अनुसार, इरानले दैनिक १७ देखि २० लाख ब्यारेल तेल निर्यात गरिरहेको छ। देशको करिब ९० प्रतिशत तेल निर्यात अझै पनि खार्ग टर्मिनलबाटै भइरहेको छ।
साउथ पार्स ग्यास फिल्डमा भएको आक्रमणले निर्यात प्रभावित भए पनि ग्यास आपूर्ति पूर्ण रूपमा बन्द भएको छैन । रिपोर्टअनुसार इरानले होर्मुज स्ट्रेट हुँदै जाने विदेशी जहाजहरूबाट प्रति जहाज करिब १६ करोड ५० लाख रुपैयाँ युद्ध कर पनि असुलिरहेको छ।
खाडी देशहरूको उत्पादन ७० प्रतिशतसम्म घट्यो
होर्मुज स्ट्रेटमा इरानको पकड र लगातारको आक्रमणका कारण साउदी अरब, कतार, इराक, कुवेत र युएई जस्ता खाडी देशहरूको आपूर्ति प्रभावित भएको छ। सुरक्षित समुद्री मार्गको अभाव, बढ्दो आक्रमण र ढुवानी समस्याका कारण यी देशहरूको कुल उत्पादन ७० प्रतिशतसम्मले घटेको छ।
मध्यपूर्वमा जारी युद्धको सबैभन्दा प्रत्यक्ष असर कच्चा तेलमा परेको छ। शुक्रबार ब्रेन्ट क्रुड ३.२६ प्रतिशतको उछालका साथ ११२.१९ डलर प्रति ब्यारेलमा पुगेको छ, जुन जुलाई २०२२ यताकै उच्च स्तर हो।
यदि तेलको मूल्य १०० डलरभन्दा माथि रहिरह्यो भने, यसले भारतमा महँगी बढाउनेछ जुन बजारका लागि राम्रो होइन।
यी ५ देशमा बढी असर
साउदी अरब : विश्वकै सबैभन्दा ठूलो तेल निर्यातक साउदी अरब उत्पादन कायम राख्न संघर्ष गरिरहेको छ। तेलको उत्पादन १ करोड ब्यारेल प्रतिदिनबाट घटेर ८० लाख ब्यारेल प्रतिदिनमा झरेको छ। ‘ईस्ट-वेस्ट पाइपलाइन’ मार्फत यान्बुसम्म तेल पुर्याइँदैछ, तर यो पर्याप्त छैन। होर्मुज स्ट्रेट बन्द हुँदा भण्डारण ट्याङ्कहरू (स्टोरेज ट्याङ्क) भरिएका छन्, जसका कारण अरामकोले धेरैवटा कुवाहरू अस्थायी रूपमा बन्द गर्नुपरेको छ।
कतार : कतारले विश्वको २० प्रतिशत एलएनजी आवश्यकता पूरा गर्छ। अब कतारको ‘रास लाफान’ ग्यास केन्द्रमा भएको आक्रमणपछि ‘फोर्स मेज्योर’ (नियन्त्रणबाहिरको परिस्थिति) लागू गरिएको छ, जसको अर्थ आपूर्तिको कुनै ग्यारेन्टी छैन। देशको एलएनजी निर्यात क्षमता १७ प्रतिशतले घटेको छ र ट्याङ्करहरू बन्दरगाहमा थन्किएका छन्, जसले विश्वव्यापी मूल्यमा दबाब बढाइरहेको छ।
इराक : इराकमा बीपी, इएनआई र टोटल जस्ता विदेशी कम्पनीहरूले आफ्ना कर्मचारी फिर्ता बोलाएका छन्। होर्मुजको बाटो बन्द हुँदा उत्पादन ४३ लाखबाट घटेर १३ लाख ब्यारेल प्रतिदिनमा झरेको छ। यसमा करिब ७० प्रतिशतले गिरावट आएको छ। वैकल्पिक पाइपलाइन नहुँदा भण्डारण भरिएका छन्। भण्डारण भरिएका कारण ‘वेस्ट कुर्ना’ र ‘मजनुन’ जस्ता ठूला तेल क्षेत्रमा काम रोक्नुपरेको छ।
कुवेत : कुवेत पूर्ण रूपमा होर्मुज स्ट्रेटमा निर्भर छ। नाकाबन्दी र ‘युद्ध कर’ का कारण निर्यात लगभग ठप्प भएको छ। प्रति जहाज १६ करोड ५० लाख असुली र बिमा सङ्कटले गर्दा निर्यात लगभग शून्यमा पुगेको छ।
कुवाहरूमा दबाब बढेपछि ५० प्रतिशत उत्पादन बन्द गर्नुपरेको छ। बन्दरगाहहरूमा ट्याङ्करहरू उभिएका छन्, तर अगाडि बढ्ने हिम्मत छैन।
युएई : आबुधाबी-फुजैराह पाइपलाइन पूर्ण क्षमतामा चलिरहेको छ, तर कुल माग निकै धेरै छ। बाँकी तेल होर्मुजमै फसेको छ। इरानी आक्रमणका कारण जहाजहरूको बिमा प्रिमियम ४०० प्रतिशतसम्मले बढेको छ, जसले गर्दा व्यापार महँगो भएको छ र फुजैराह बन्दरगाहमा गतिविधि घटेको छ।
अमेरिकाद्वारा इरानी तेल खरिदमा ३० दिनको छुट
विश्वव्यापी तेल र ऊर्जा बजारमा बढ्दो महँगीबाट अमेरिका पनि हैरान छ। महँगी नियन्त्रण गर्न उसले २० मार्चमा इरानी तेलको खरिदमा लगाइएको प्रतिबन्धमा ३० दिनको छुट दिएको छ। यो छुट समुद्रमा रहेका इरानी तेलका ट्याङ्करहरू खरिद गर्नका लागि मात्र हो।
अमेरिकी अर्थमन्त्री स्कट बेसेन्टले यसको घोषणा गरेका हुन्। ट्रेजरी विभागको वेबसाइटका अनुसार यो छुट २० मार्चदेखि १९ अप्रिलसम्मका लागि हो।
स्कट बेसेन्टले भनेका छन्, ‘विश्वका लागि यो मौजुदा आपूर्तिलाई अस्थायी रूपमा खुला गरेर विश्व बजारमा लगभग १४ करोड ब्यारेल तेल द्रुत गतिमा आउनेछ। यसले विश्वभर ऊर्जाको उपलब्धता बढाउनेछ र आपूर्तिमा परेको अस्थायी दबाबलाई कम गर्न मद्दत गर्नेछ।’
